Sao từ là một trong những đối tượng bí ẩn và mạnh mẽ nhất trong vũ tụ. Chúng là các sao neutron có kích thước nhỏ đến kinh ngạc, cực kỳ đậm đặc, và, như tên gọi của mình, tạo ra một sức hút từ trường cực mạnh.

Vật Lý Thiên Văn - Chia sẻ niềm đam mê!

Sao từ là một sao neutron với từ trường cực mạnh. Ảnh: NASA/Goddard Space Flight Center Conceptual Image Lab

Ở giai đoạn cuối cùng của vòng đời một ngôi sao, nó bùng nổ thành một siêu sao mới. Khi ngôi sao co sụp lại, nó tỏa sáng lấn át toàn bộ các láng giềng xung quanh trước khi dần mờ nhạt đi. Nếu một ngôi sao đủ lớn, khi chết đi nó sẽ để lại một ngôi sao neutron: là loại sao đậm đặc đến nỗi, mặc dù kích thước của nó có thể chỉ bằng đường kính của một thành phố nhỏ, thì một thìa vật chất của sao neutron có trọng lượng bằng ít nhất là một tỷ tấn. Trong khi đó, chúng lại có vận tốc tự quay rất nhanh - thực sự rất nhanh, khoảng hàng trăm vòng mỗi giây. Tất cả khối đậm đặc quay nhanh này tạo ra một từ trường cực mạnh - bằng khoảng một nghìn tỷ lần so với từ trường Trái Đất. Vậy còn sao từ thì sao?

Các nhà khoa học vẫn chưa biết chắc tại sao, nhưng chúng là một dạng từ tính đặc biệt của sao neutron. Từ trường của các sao từ đo được bằng khoảng một triệu tỷ lần từ trường Trái Đất!

Các nhà khoa học đã từng tìm kiếm các sao từ kể từ năm 1979, khi một xung tia gamma (sau này được xác định đến từ ngôi sao từ SGR 0525-66) đi xuyên qua Hệ Mặt Trời, hậu quả là khiến cho các thiết bị không gian bị gián đoạn và gây ra sự bất thường trong bầu khí quyển. Trong các thập kỷ sau đó, có ít hơn 25 trong số khoảng 2000 sao neutron trong thiên hà của chúng ta đã được đánh dấu là sao từ, bên cạnh một số ít các ứng viên khác vẫn đang chờ được xác nhận. Nếu xét từ vị trí của Trái Đất chúng ta thì đó là một điều tốt. Bởi vì, chỉ hơn một thập kỷ trước, vào năm 2004, hiệu ứng từ một vụ bùng phát, hay còn gọi là "động sao", của SGR 1806-20 (cách chúng ta 50000 năm ánh sáng), đã đủ mạnh để va chạm với Trái Đất. Vụ bùng phát đã làm hư hỏng và vô hiệu hóa các vệ tinh, và thậm chí là i-on hóa một phần bầu khí quyển tầng ngoài của Trái Đất.

Tất cả những điều đó, và bạn có thể hiểu tại sao các sao từ có được mệnh danh là những thỏi nam châm mạnh mẽ nhất từng được phát hiện trong vũ trụ.

Trong thực tế, từ trường của một sao từ là quá mạnh thậm chí có thể hủy hoại hệ thần kinh và thay đổi cấu trúc phân tử của bạn nếu bạn đến gần với khoảng cách từ 600 dặm. Nếu bạn đến gần hơn một chút nữa, lực hấp dẫn sẽ xé xác bạn thành từng mảnh - bắt đầu từ cấp độ nguyên tử. Điều may mắn là ngôi sao từ gần chúng ta nhất lại đang ở xa hàng ngàn năm ánh sáng. Theo thời gian, các nhà khoa học sẽ chỉ cần nghiên cứu các thỏi nam châm vũ trụ này từ xa.

Nguồn: Curiosity

Tham khảo

Author: Hiền PHAN
Nguyên chủ nhiệm CLB Thiên văn Bách khoa - PAC (nay là CLB Thiên văn học Đà Nẵng - DAC); Nghiên cứu sinh ngành Vật lý thiên văn tại APC Laboratory, Paris Diderot University, Cộng hòa Pháp.