Đơn vị thiên văn (viết tắt AU, a.u. hay đôi khi là ua) là đơn vị đo độ dài dựa trên khoảng cách giữa Trái Đất và Mặt Trời. Giá trị của một AU hiện nay là 149,597,870,691 ± 30 mét (gần bằng 150 triệu km).

Ký hiệu ua là do viện đo lường quốc tế (Bureau International des Poids et Mesures) đề xuất nhưng đối với các nước nói tiếng Anh thì từ au phổ biến hơn. Hội thiên văn quốc tế (International Astronomical Union) cũng đề xuất lấy từ au và chuẩn quốc tế (international standard) ISO 31-1 dùng AU.

Ban đầu, AU dùng để chỉ độ dài bán kính trục lớn của hình elip của quỹ đạo Trái Đất quanh Mặt Trời. Năm 1976, hội thiên văn quốc tế đã mở rộng AU bằng cách định nghĩa nó được tính từ tâm Mặt Trời ra quỹ đạo tròn hoàn hảo của Trái Đất mà nếu chuyển động trên đó, chu kỳ quỹ đạo của nó sẽ là 365,2568983 ngày (một năm Dương Lịch). Định nghĩa này sẽ cho ra một con số nhỏ hơn khoảng cách thực Trái Đất-Mặt Trời một chút. Một cách khác để định nghĩa Au là khoảng cách mà ở đó hấp dẫn của Mặt Trời (GM☉)bằng hằng số và bằng (0.017 202 098 95)² AU³/d².

Ví dụ

Khoảng cách là khoảng cách thực gần đúng. Nó sẽ thay đổi do sự quỹ đạo và các nhân tố khác giữa các thiên thể.

  • Trái Đất cách Mặt Trời 1.00 ± 0.02 AU.
  • Mặt Trăng cách Trái Đất 0.0026 ± 0.0001 AU.
  • Sao Hỏa cách Mặt Trời 1.52 ± 0.14 AU.
  • Sao Mộc cách Mặt Trời 5.20 ± 0.05 AU.
  • Sao Diêm Vương cách Mặt Trời 39.5 ± 9.8 AU.
  • Vành đai Kuiper bắt đầu ở khoảng 35 AU.
  • Bắt đầu đĩa phân tán là khoảng 45 AU (có 10 AU nằm chồng lên vành đai Kuiper).
  • Kết thúc vành đai Kuiper khoảng 50-55 AU
  • 90377 Sedna có quỹ đạo từ 76 đến 942 AU so với Mặt Trời; Sedna (năm 2006) cách Mặt Trời khoảng 90 AU.
  • 94 AU: Cú sốc dứt điểm (Termination shock) giữa gió Mặt Trời/Gió sao/Vật chất giữa các vì sao (Solar winds/Interstellar winds/Interstellar medium).
  • 100 AU: nhật bao (Heliosheath)
  • 108 AU: 16-11-2008, Voyager 1 là vật thể nhân tạo xa Mặt Trời nhất.
  • 100-150 AU: Kết thúc đĩa phân tán
  • 500-3000 AU: Bắt đầu đám mây Hills/"Vòng trong đám mây Oort" (Hills cloud/Inner Oort Cloud)
  • 20,000 AU: Kết thúc đám mây Hills/"Vòng trong đám mây Oort", bắt đầu "Vòng ngoài đám mây Oort" (Outer Oort Cloud)
  • 50,000 AU: giới hạn kích thước nhỏ nhất có thể của Vòng ngoài đám mây Oort (0.8 ly)
  • 100,000 AU: giới hạn kích thước lớn nhất có thể của Vòng ngoài đám mây Oort (1.6 ly).
  • 125,000 AU: Tầm ảnh hưởng hấp dẫn lớn nhất có thể của Mặt Trời (khối cầu Hill/Roche). Bên ngoài vùng này là không gian giữa các vì sao thực sự, khoảng 1.8 - 2.0 năm ánh sáng.
  • Proxima Centauri (ngôi sao gần Trái Đất nhất) cách Mặt Trời khoảng 268 000 AU.
  • Đường kính của Betelgeuse là 2.57 AU.
  • Khoảng cách từ Mặt Trời đến tâm Dải Ngân Hà khoảng 1.7×109 AU.
Cựu thành viên CLB Thiên văn Bách khoa - PAC (nay là CLB Thiên văn học Đà Nẵng - DAC); Cựu sinh viên trường Đại học Bách khoa Đà Nẵng (khoá 06).

Bài viết xem nhiều