Kính thiên văn khúc xạ dùng một hệ thấu kính để tạo ảnh, bảo dưỡng dễ dàng và nhiều kính khúc xạ đủ nhẹ để gắn trên một chân máy ảnh tốt, dễ dàng "xách lên và đi" ngắm trăng sao.

Khúc xạ có nghĩa là bẻ cong ánh sáng. Một chiếc kính thiên văn khúc xạ bẻ cong ánh sáng bằng hệ thấu kính được chế tác tinh xảo. Nếu mặt thấu kính có hình dạng phù hợp, ánh sáng sẽ đi đến một tiêu điểm. Đặt một thị kính vào đúng vị trí "điểm tiêu cự", bạn sẽ nhìn thấy thứ mà chiếc kính thiên văn đang hướng đến.

Nhà chế tác mắt kính người Hà Lan Hans Lipperhey tạo ra chiếc kính viễn vọng đầu tiên (một chiếc kính khúc xạ) năm 1608. Hồ sơ sáng chế của ông mô tả đây là "một công cụ để nhìn những thứ ở xa như thể chúng đang ở ngay cạnh". Chiếc ống kính này phóng đại các đối tượng lên 3 lần. Nhà sáng chế người Ý Galileo Galilei là người đầu tiên sử dụng kính viễn vọng để nghiên cứu các thiên thể, và thứ ông nhìn thấy đã cách mạng hoá thiên văn học vĩnh viễn.

Hình 1. Celestron PowerSeeker 60AZ là một ví dụ về một chiếc kính thiên văn khúc xạ nhỏ và giá mềm. Vật kính của chiếc kính này là một thấu kính có đường kính 2,4 inch (60 mm), toàn bộ ống kính đặt trên một chân đế đơn giản, và cho ảnh thuận chiều với đối tượng quan sát nhờ gượng lật đảo ảnh kèm theo. Chiếc kính khúc xạ này có giá 2,6 triệu VNĐ tại Cửa hàng Thiên văn học HAS. Ảnh: Celestron.

Hai từ bạn sẽ nhìn thấy khi đọc về các kính viễn vọng khúc xạ ngày nay là "tiêu sắc" (achromat) và "vô sắc" (apochromat). Mỗi từ được nhắc đến là để chỉ một hệ thấu kính kết hợp nhiều loại kính khác nhau. Tiêu sắc có nghĩa là "không phụ thuộc màu sắc". Mỗi hệ thấu kính loại này có hai thấu kính và khá tốt trong việc mang tất cả dải màu sắc của ánh sáng đến cùng một tiêu điểm.

Các hệ thấu kính vô sắc có sự kết hợp lên đến bốn thấu kính, và mang lại chất lượng hình ảnh tuyệt vời hơn cả.

Vào thập niên 60, các kính thiên văn khúc xạ xếp hạng theo số lượng bán ra của mỗi dòng sản phẩm. Sau đó, khi mà các nhà sản xuất bắt đầu tạo ra thiết kế khác với ống kính lớn hơn, việc kinh doanh các dòng kính khúc xạ truyền thống bị giảm sút. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, tình hình kinh doanh kính viễn thiên văn khúc xạ đã có một sự trở lại ngoạn mục dựa trên một số yếu tố mà bạn có thể quan tâm khi muốn mua một chiếc kính thiên văn.

Thứ nhất, chất lượng nói chung của các kính viễn vọng khúc xạ đã tăng đáng kể. Thứ hai, các hệ thấu kính tốt hơn đã giúp cho các ống kính trở nên ngắn nhất có thể. Cuối cùng, các vật liệu nhẹ hơn giúp cho các mẫu kính thiên văn nhỏ trở nên dễ vận chuyển hơn nhiều. Không chỉ đơn giản là mang nó đi du lịch đến những khu vực quan sát yêu thích, mà chòn giúp bạn quyết định khi nào thì lắp đặt kính thiên văn tring sân vườn cho một buổi quan sát nhanh Mặt Trăng hay Sao Mộc.

Hình 2. Cắm trại dã ngoại và ngắm trăng sao bằng kính thiên văn khúc xạ. Ảnh: fatbraintoys.com.

Những thứ cần quan tâm với kính thiên văn khúc xạ

  • Không có gì ngăn cản ánh sáng đi qua các thấu kính, giúp cho độ tương phản hình ảnh tốt hơn. Người quan sát hướng đến các hành tinh và các sao đôi (là những người cần có độ tương phản cao để giải quyết các chi tiết nhỏ) nói rằng các kính thiên văn khúc xạ là tốt nhất để quan sát các vật thể như vậy.
  • Các kính thiên văn khúc xạ không cần nhiều sự bảo dưỡng. Các thấy kính không bao giờ yêu cầu phải tráng phủ lại như các loại gương phản xạ. Đồng thời, một thấu kính thường không cần phải tinh chỉnh chuẩn trực. Thấu kính không bị lệch khỏi trục trừ khi ống kính gặp phải những va chạm mạnh như rơi xuống một bề mặt cứng.
  • Bởi vì một kính viễn vọng khúc xạ có một ống kính khép kín, nên nó cần một chút thời gian để tinh chỉnh theo nhiệt độ môi trường khi di chuyển từ một nơi ấm hơn hay mát hơn trong nhà. Ngày nay các ống dùng tấm nhôm mỏng dẫn nhiệt tốt, nên chúng đã giúp giảm đáng kể thời gian cân bằng nhiệt. Nhưng bạn vẫn sẽ phải cân nhắc đến vấn đề đó.

Tóm lại, có 3 điều bạn cần biết về kính thiên văn khúc xạ. Thứ nhất, kính thiên văn khúc xạ dùng một hệ thấu kính để tạo ảnh. Thứ hai, các kính khúc xạ ít khi cần bảo dưỡng toàn bộ kính thiên văn. Thứ ba, nhiều kính khúc xạ đủ nhẹ để gắn trên một chân máy ảnh tốt, khiến cho chúng trở thành loại kính thiên văn "xách lên và đi" vô cùng nhanh chóng và thuận tiện.

Nguồn: Astronomy

Tham khảo

Author: Hien PHAN
Cựu thành viên CLB Thiên văn học Đà Nẵng - DAC; giảng viên khoa Vũ trụ và Ứng dụng, trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội - USTH (Đại học Việt Pháp).


Bài viết đang được quan tâm