Hướng dẫn quan sát các chòm sao, các vật thể sâu, các hành tinh và các sự kiện thiên văn học trên bầu trời đêm tháng 8/2015.

Các hành tinh buổi tối

Khi bầu trời chìm vào màn đêm, hãy hướng tầm nhìn của bạn về bầu trời tây nam để tìm Sao Thổ. Một chiếc kính thiên văn sẽ giúp bạn nhìn rõ vành đai nổi tiếng của hành tinh này.

Các chòm sao và các vật thể sâu

Bầu trời sao những đêm tháng Tám nóng bức này ẩn chứa nhiều điều kỳ diệu.

Chòm sao Thiên Cầm (Lyra), một chú hạc nhỏ, nằm cao trên bầu trời buổi tối muộn. Ngôi sao chính của chòm sao này là sao Chức Nữ (Vega), một trong những ngôi sao sáng nhất bầu trời đêm. Tìm kiếm chòm sao Thiên Cầm bằng cách định vị sao Chức Nữ và vẽ một hình bình hành với những ngôi sao ngay gần đó.

Epsilon Lyrae, một ngôi sao sáng gần Vega, thực ra là một hệ sao bốn tuyệt đẹp, còn gọi là hệ sao Double-Double.

Bên trong hình bình hành của Thiên Cầm là Tinh vân Chiếc Nhẫn (Ring Nebula). Đó là một lớp vỏ khí mở ra từ ngôi sao đang chết ở tâm.

Chòm sao Thiên Nga (Cygnus) bay cao xuyên qua đêm tháng Tám. Sử dụng ngôi sao sáng Chức Nữ làm ngôi sao chỉ đường, hãy tìm hình chữ thập nằm ngay về hướng đông. Chòm sao Thiên Nga còn được gọi là Thập Tự Phương Bắc.

Albreo, nằm ở phần đầu của Thiên Nga, là một mục tiêu dành cho các kính thiên văn cỡ nhỏ. Cặp sao đẹp mặt này nổi bật với sự tương phản màu sắc của bích ngọc màu xanh và hoàng ngọc màu vàng.

Deneb, cái đuôi của Thiên Nga, là một ngôi sao siêu khổng lồ. Nếu Deneb thay thế vị trí của Mặt Trời ở trung tâm Thái Dương Hệ, nó sẽ nhấn chìm cả Sao Thủy (Mercury) và Sao Kim (Venus).

Trong một đêm quang đãng, những mảnh lờ mờ của tinh vân có thể nhìn thấy bằng cách dò tìm ngẫu nhiên xuyên qua khu vực chòm sao Thiên Nga bằng ống nhòm. Đáng chú ý nhất là tinh vân Bắc Mỹ (North America Nebula), một khu vực khí và bụi được chiếu sáng bởi ngôi sao rực sáng Deneb ngay gần đó.

Thiên Nga cũng chứa một vài cụm sao. Dễ thấy nhất là các cụm sao M29 và M39. M29 được phát hiện gần trung tâm của Thập Tự Phương Bắc. Khi nhìn qua một chiếc kính thiên văn, nó hiện ra giống một hình vuông nhỏ. Ngắm tốt nhất bằng ống nhòm, M39 là một cụm sao cầu chứa khoảng 30 ngôi sao, nằm về hướng bắc của Deneb.

Ngay phía nam của Thiên Nga là một chòm sao nhỏ Vulpecula, một chú cáo nhỏ, lần đầu tiên lưu danh bởi nhà thiên văn học Ba Lan Johannes Hevelius vào thế kỷ 17. Vulpecula chứa tinh vân Dumbbell, còn gọi là tinh vân Lõi Táo, có thể nhìn thấy như một làn sương mờ bằng ống nhòm. Một chiếc kính thiên văn nhỏ sẽ cho thấy hình dáng hai thùy ghép đôi của nó.

Chòm sao Thiên Ưng (Aquila), một chú đại bàng, được biết đến từ thời Hy Lạp cổ đại như là một chú chim lớn của thần Zeus. Ngưu Lang (Altair) là ngôi sao sáng nhất trong chòm sao Thiên Ưng, chỉ cách Trái Đất 16 năm ánh sáng.

Những ngôi sao sáng trên bầu trời mùa hè, Ngưu Lang, Chức Nữ, và Deneb, tạo thành một tam giác được gọi là Tam Giác Mùa Hè.

Sử dụng ống nhòm để tìm kiếm một chiếc Móc Áo (Coathanger), nằm ở giữa sao Ngưu Lang và Albireo. Đây là một nhóm sao nhỏ đáng chú ý tạo thành một hình dáng quen thuộc từ hướng nhìn của chúng ta.

Các hành tinh buổi sáng

Trong suốt nửa cuối của tháng Tám, Sao Hỏa (Mars) mờ nhạt xuất hiện trên đường chân trời phía đông ngay trước khi Mặt Trời mọc.

Sao Kim (Venus) cũng tham gia cùng Sao Hỏa trên bầu trời buổi sáng trong những ngày cuối tháng.

Hãy gắng tìm các hành tinh này trước khi trời sáng.

Các sự kiện thiên văn học

Mưa sao băng Perseid luôn luôn là một sự kiện được chờ đợi của bầu trời đêm tháng Tám. Hãy tìm các ngôi sao băng rực sáng trong đêm 12, ráng sáng ngày 13 tháng Tám.

Những vệt sáng này là những mảnh vụn của một sao chổi bùng cháy khi chúng đi vào bầu khí quyển của Trái Đất. Dải tàn dư của sao chổi là khu vực mà Trái Đất băng qua mỗi năm, được để lại từ sao chổi Swift-Tuttle khi nó viếng thăm nhiều lần vào bên trong Hệ Mặt Trời.

Bầu trời đêm luôn là một bữa tiệc thiên văn thú vị. Hãy khám phá nó ngay từ sân sau nhà bạn.

Author: Hien PHAN
Cựu thành viên CLB Thiên văn học Đà Nẵng - DAC; giảng viên khoa Vũ trụ và Ứng dụng, trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội - USTH (Đại học Việt Pháp).


Bài viết xem nhiều