Hướng dẫn quan sát các chòm sao, các vật thể sâu, các hành tinh và các sự kiện thiên văn học của bầu trời đêm tháng 09/2018.

Các pha Mặt Trăng

Ngày 10 tháng 9: Trăng mới

Mặt Trăng sẽ xuất hiện cùng phía với Mặt Trời và sẽ không hiện diện trên bầu trời đêm.

Quá trình này sẽ xảy ra lúc 01:01 UTC+7 (giờ Việt Nam).

Đây là thời điểm tốt nhất tháng để quan sát các vật thể mờ như các thiên hà hay các cụm sao bởi vì không có sự lấn át của ánh trăng.

Ngày 25 tháng 9: Trăng tròn

Mặt trăng sẽ nằm ở vị trí xung đối và sẽ phản xạ tối đa ánh sáng của Mặt Trời khi nhìn từ Trái Đất.

Quá trình này sẽ diễn ra lúc 09:52 UTC+7 (giờ Việt Nam).

Lần Trăng tròn này còn được biết đến bởi các bộ lạc bản địa cổ ở Mỹ với tên gọi Trăng Ngô (Bắp) bởi đây là thời điểm thu hoạch ngô. Lần trăng tròn này cũng còn được gọi là Trăng Mùa Gặt, là lần trăng tròn xảy ra gần thời điểm thu phân nhất mỗi năm.

Tại Việt Nam, ngày rằm tháng Tám âm lịch rơi vào ngày 24/9, sớm hơn thời điểm trăng tròn. Rằm tháng Tám tại Việt Nam hàng năm chính là ngày Tết Trung Thu, ngày hội trăng rằm của thiếu nhi Việt Nam. Tết Trung Thu là một ngày tết riêng dành cho trẻ em, còn được gọi là Tết Trông Trăng. Trẻ em rất mong đợi được đón tết này và đây cũng là dịp để người lớn thể hiện tình yêu thương với con trẻ.

Các hành tinh buổi tối

Sao Kim

Sao Kim rực sáng trên bầu trời phía tây ngay trước khi Mặt Trời lặn. Trong tháng này, Sao Kim sẽ nằm ở vị trí của chòm sao Xử Nữ (Virgo). Một chiếc kính thiên văn đủ mạnh sẽ giúp nhận ra hành tinh này cũng có các pha như Mặt Trăng.

Vào ngày 12-13/9, Sao Kim sẽ ở ngay cạnh Mặt Trăng lưỡi liềm đầu tháng.

Sao Mộc

Sao Mộc xuất hiện ở hướng tây nam vào đầu buổi tối và sẽ di chuyển thấp dần về cuối tháng.

Trong tháng này, Sao Mộc sẽ nằm ở khu vực của chòm sao Thiên Bình (Libra).

Một chiếc kính thiên văn mạnh sẽ giúp bạn nhìn thấy các sọc mây đặc trưng của hành tinh này.

Vào ngày 14 tháng Chín, Sao Mộc sẽ ở ngay cạnh Mặt Trăng khuyết đầu tháng.

Sao Thổ

Sao Thổ mọc cao ngay từ đầu buổi tối và hiện diện suốt đêm mùa hè. Trong tháng này, Sao Thổ sẽ nằm ở khu vực chòm sao Cung Thủ. Một chiếc kính thiên văn đủ mạnh sẽ giúp bạn nhìn thấy vành đai tuyệt đẹp đặc trưng của hành tinh này.

Vào đêm 17/9, Sao Thổ xuất hiện ngay sát cạnh Mặt Trăng bán nguyệt.

Sao Hoả

Sao Hoả hiện diện ở bầu trời phía nam vào đầu buổi tối trong cả tháng Chín.

Trong tháng này, Sao Hoả sẽ nằm ở khu vực của chòm sao Cung Thủ (Sagittarius) và chòm sao Ma Kết (Capricorn). Một chiếc kính thiên văn mạnh sẽ giúp bạn nhìn thấy các chi tiết địa hình đặc trưng của hành tinh Đỏ.

Vào ngày 20 tháng Chín, Sao Hoả sẽ ở ngay cạnh Mặt Trăng trương huyền tròn dần.

Ngày 07 tháng 9: Sao Hải Vương ở vị trí xung đối

Hành tinh khổng lồ màu xanh này sẽ ở vị trí gần Trái Đất nhất và bề mặt của nó sẽ phản xạ tối đa ánh sáng Mặt Trời về phía Trái Đất. Sao Hải Vương sẽ trở nên sáng hơn bất cứ thời gian nào trong năm và sẽ hiện diện suốt đêm.

Đây là thời gian tốt nhất để quan sát và chụp ảnh Sao Hải Vương. Do khoảng cách rất xa của hành tinh này, Sao Hải Vương chỉ hiện ra như là một chấm xanh trong những chiếc kính thiên văn mạnh nhất.

Khi một hành tinh có quỹ đạo bên ngoài quỹ đạo Trái Đất (quỹ đạo xa Mặt Trời hơn) tiến đến vị trí xung đối, thì có nghĩa là hành tinh đó đang tiến đến vị trí đối diện với Mặt Trời thông qua Trái Đất.

Lúc này khoảng cách từ hành tinh đến Trái Đất là ngắn nhất và góc phản xạ ánh sáng Mặt Trời đến Trái Đất bằng 0 độ, nên nhìn từ Trái Đất, hành tinh đó sẽ sáng hơn và kích thước biểu kiến sẽ lớn hơn, thuận lợi cho việc quan sát bằng kính thiên văn. Trong tháng này, Sao Hải Vương nằm ở khu vực chòm sao Bảo Bình (Aquarius).

Các hành tinh buổi sáng sớm

Sao Thuỷ

Vào nửa đầu tháng 9, Sao Thuỷ xuất hiện thấp trên đường chân trời phía đông ngay trước khi Mặt Trời mọc. Trong tháng này Sao Thuỷ sẽ xuất hiện ở khu vực chòm sao Sư Tử (Leo). Vào ngày 09 tháng Chín, Sao Thuỷ sẽ ở cạnh Mặt Trăng đang ở pha trăng tối.

Các chòm sao và các thiên thể sâu

Những đêm tháng chín nổi bật với khoảng trời "ướt át". Hai chòm sao gắn liền với nhau từ thời xa xưa có liên quan tới nước.

Bảo Bình (Aquarius) là một trong những chòm sao cổ xưa nhất, được sớm ghi nhận bởi nhiều nền văn hóa khác nhau. Trong các truyện thần thoại, Bảo Bình (Aquarius) là vị thần nước.

Một cụm nhỏ, dày đặc các ngôi sao có thể tìm thấy được trong chòm Bảo Bình (Aquarius). Được biết đến với với tên M2, nó chứa đựng lên tới 150 000 ngôi sao, và cách chúng ta khoảng 37 500 năm ánh sáng. Một cặp ống nhòm sẽ giúp bạn quan sát tốt, nhưng một kính thiên văn nhỏ sẽ tiết lộ chi tiết hơn vùng trung tâm dày đặc của cụm sao này.

Ở gần đó là nơi ngự trị của chòm sao Ma Kết (Capricornus) rộng lớn. Được biết đến trong thần thoại là một chú Dê Nước, nó đại diện cho một sinh vật đã cho thức ăn và nước uống, nuôi dưỡng đứa trẻ sơ sinh Zeus - vị thần tối cao của các vị thần Hy Lạp.

Algedi là ngôi sao sáng nhất trong chòm Ma Kết (Capricornus). Nó xuất hiện trong ống nhòm như là một ngôi sao bị kéo dài.

Hình dạng kỳ lạ này thực ra là sự đánh lừa thị giác. Từ góc nhìn xa xôi của chúng ta, hai ngôi sao tách bạch trở thành gần nằm nhau.

Chòm Ma Kết (Capricornus) cũng chứa một cụm sao dày đặc khác là M30. Một kính thiên văn nhỏ dễ dàng mang lại cho chúng ta một cái nhìn riêng biệt từng sao trong cụm.

Các sự kiện thiên văn học

Ngày 23 tháng 9: Thu phân ở bán cầu bắc

Thu phân diễn ra vào lúc 08:54 UTC+7 (giờ Việt Nam). Mặt Trời sẽ chiếu thẳng trên đường xích đạo và thời gian ngày và đêm sẽ gần như bằng nhau tại mọi nơi trên thế giới.

Tại Việt Nam, Thu phân được xem là điểm giữa của mùa thu.

Tại một số quốc gia, như Hoa Kỳ và châu Âu, ngày này được xem là ngày đầu tiên của mùa Thu tại bán cầu Bắc và là ngày đầu tiên của mùa Xuân tại bán cầu Nam.

Bầu trời đêm luôn là màn trình diễn thiên văn thú vị. Khám phá điều kì diệu ngay từ sân sau nhà bạn.

Author: Hien PHAN
Nguyên chủ nhiệm CLB Thiên văn Bách khoa - PAC (nay là CLB Thiên văn học Đà Nẵng - DAC); Nghiên cứu sinh ngành Vật lý thiên văn tại APC Laboratory, Paris Diderot University, Cộng hòa Pháp.

Bài viết xem nhiều