Hướng dẫn quan sát các chòm sao, các vật thể sâu, các hành tinh và các sự kiện thiên văn học của bầu trời đêm tháng 10/2018.

Các pha Mặt Trăng

Ngày 9/10: Trăng mới

Mặt Trăng sẽ xuất hiện cùng phía với Mặt Trời và sẽ không hiện diện trên bầu trời đêm.

Quá trình này sẽ xảy ra lúc 10:46 UTC+7 (giờ Việt Nam).

Đây là thời điểm tốt nhất tháng để quan sát các vật thể mờ như các thiên hà hay các cụm sao bởi vì không có sự lấn át của ánh trăng.

Ngày 24/10: Trăng tròn

Mặt Trăng sẽ nằm ở vị trí xung đối và sẽ phản xạ tối đa ánh sáng của Mặt Trời khi nhìn từ Trái Đất.

Quá trình này sẽ diễn ra lúc 23:45 UTC.

Lần trăng tròn này còn được biết đến bởi các bộ lạc bản địa cổ ở Mỹ với tên gọi Trăng Thợ Săn bởi đây là thời điểm lá mùa thu bắt đầu rụng và loài nai đã được vỗ béo, sẵn sàng cho việc săn bắt. Lần trăng tròn này cũng còn được gọi là Trăng Du Lịch và Trăng Máu.

Các hành tinh buổi tối

Sao Kim

Sao Kim hiện diện thấp trên đường chân trời phía tây-tây nam những ngày đầu tháng 10 ngay sau khi Mặt Trời lặn.

Trong tháng này, Sao Kim nằm ở vị trị của chòm sao Xử Nữ (Virgo).

Hãy tranh thủ quan sát hình dạng giống vầng trăng khuyết của hành tinh này bằng kính thiên văn trước khi nó bị khuất dưới đường chân trời.

Sao Mộc

Ở phía Trên Sao Kim là Sao Mộc, hành tinh lớn nhất Hệ Mặt Trời. Hành tinh này sẽ lặn sớm trước nửa đêm và sẽ xuống thấp dưới đường chân trời vào những ngày cuối tháng 10.

Trong tháng này, Sao Mộc nằm ở vị trí chòm sao Thiên Bình (Libra).

Một chiếc kính thiên văn đủ mạnh sẽ giúp bạn nhìn thấy những sọc mây trên bề mặt Sao Mộc.

Vào các tối 12-13/10, Sao Mộc sẽ ở gần Mặt Trăng khuyết đầu tháng.

Sao Thổ

Sao Thổ mọc cao ngay từ đầu buổi tối ở hướng tây nam và sẽ lặn sớm trong đêm.

Trong tháng này, Sao Thổ sẽ nằm ở khu vực chòm sao Cung Thủ (Sagittarius).

Một chiếc kính thiên văn đủ mạnh sẽ giúp bạn quan sát được vành đai đặc trưng của hành tinh này. Vào tối 15 tháng 10, Sao Thổ sẽ ở gần Mặt Trăng khuyết đầu tháng.

Sao Thuỷ

Sao Thuỷ xuất hiện thấp trên đường chân trời phía tây-tây nam ngay sau khi Mặt Trời lặn.

Trong tháng này, Sao Thuỷ sẽ nằm ở vị trí chòm sao Thiên Bình (Libra).

Một chiếc kính thiên văn mạnh sẽ giúp bạn nhìn thấy Sao Thuỷ cũng có pha như Mặt Trăng.

Sao Hoả

Sao Hoả mọc lên cao từ đầu buổi tối ở hướng đông nam.

Trong tháng này, Sao Hoả sẽ nằm ở khu vực chòm sao Ma Kết (Capricornus).

Một chiếc kính thiên văn mạnh sẽ giúp bạn nhìn thấy được các chi tiết địa hình đặc trưng của hành tinh Đỏ. Vào ngày 18/10, Sao Hoả sẽ ở ngay sát cạnh Mặt Trăng trương huyền tròn dần.

Các chòm sao và các vật thể sâu

Phi Mã (Pegasus), chú ngựa lớn có cánh trong thần thoại Hy Lạp, hiên ngang băng giữa bầu trời đêm mùa thu. Cơ thể của chú ngựa được đánh dấu bởi một vùng rộng lớn của các ngôi sao được gọi là "Hình Vuông Lớn" (Great Square).

Chòm sao Phi Mã có chứa ngôi sao 51-Pegasi, ngôi sao giống Mặt Trời đầu tiên được phát hiện có một ngoại hành tinh.

Góc sáng nhất của Hình Vuông Lớn là ngôi sao Alpheratz, cũng là ngôi sao sáng nhất trong chòm sao Tiên Nữ (Andromeda). Trong thần thoại Hy Lạp, nàng công chúa này bị xích vào một tảng đá gần biển làm vật hiến tế để làm nguôi ngoai loài thủy quái.

Bên trong ranh giới của chòm sao Tiên Nữ, hãy tìm M31 - thiên hà Tiên Nữ (Andromeda), một "hòn đảo" đơn độc giữa không trung chứa hàng tỷ ngôi sao. Trong một đêm tối quang đãng, thiên hà này hiện ra như một mảng sương mờ.

Nằm cách khoảng 2.5 triệu năm ánh sáng, M31 là thiên hà xoắn ốc gần thiên hà Ngân Hà (Milky Way) của chúng ta nhất và là vật thể xa nhất mà bạn có thể nhìn thấy bằng mắt thường.

Ống nhòm và kính thiên văn nhỏ sẽ tiết lộ cho bạn vùng trung tâm sáng rực và các cánh tay xoắn ốc.

Một thiên hà đồng hành nhỏ hơn là M110, xuất hiện như là một chấm mờ ở gần thiên hà lớn này.

Thiên hà Tiên Nữ đang chậm rãi hút lại gần, và cuối cùng sẽ "tiêu thụ" một thiên hà đồng hành khác nhỏ hơn là M32.

Các sự kiện thiên văn học đáng chú ý

Ngày 8/10: Mưa sao băng Thiên Long (Draconid)

Mưa sao băng Thiên Long (Draconid) là một trận mưa sao băng nhỏ với tần suất chỉ 10 sao băng một giờ tại cực đỉnh. Các sao băng Thiên Long có nguồn gốc từ tàn dư bụi để lại bởi sao chổi 21P Giacobini-Zinner, được phát hiện năm 1900. Đây là một trận mưa sao băng đặc biệt khi mà thời gian quan sát tốt nhất là vào đầu buổi tối thay vì vào buổi rạng sáng như những trận mưa sao băng khác.

Trận mưa sao băng diễn ra hằng năm từ ngày 06 đến ngày 10 tháng 10 và cực đỉnh năm nay diễn ra vào đêm ngày 08 tháng 10.

Năm nay là một năm tuyệt vời để săn đón các sao băng Thiên Long bởi vì sẽ không có ánh trăng ảnh hưởng đến việc quan sát.

Thời gian quan sát tốt nhất là đầu buổi tối tại khu vực tối, thoáng đãng. Sao băng xuất hiện từ phía chòm sao Draco (Thiên Long), nhưng cũng có thể xuất hiện bất cứ nơi nào trên bầu trời.

Ngày 21, 22 tháng 10: Mưa sao băng Lạp Hộ (Orionid)

Mưa sao băng Lạp Hộ (Orionid) là một trận mưa sao băng trung bình với tần suất 20 sao băng một giờ tại cực đỉnh. Các sao băng Lạp Hộ có nguồn gốc từ tàn dư bụi để lại bởi sao chổi Halley, được phát hiện từ thời cổ đại.

Trận mưa sao băng này diễn ra hằng năm từ ngày 02 tháng 10 đến ngày 07 tháng 11. Cực đỉnh năm nay diễn ra vào đêm ngày 21 rạng sáng ngày 22.

Thật không may, Mặt Trăng gần tròn sẽ lấn át tất cả ngoại trừ những sao băng sáng nhất. Nhưng Orionid là một trận mưa sao băng với nhiều sao băng sáng, do đó đây vẫn có thể là một bữa tiệc sao băng tốt.

Thời gian quan sát tốt nhất là sau nửa đêm tại khu vực tối, thoáng đãng. Sao băng xuất hiện từ phía chòm sao Lạp Hộ hay còn gọi là Thợ Săn (Orion), nhưng cũng có thể xuất hiện bất cứ nơi nào trên bầu trời.

Ngày 23 tháng 10: Sao Thiên Vương ở vị trí xung đối

Hành tinh màu lục - lam này sẽ ở vị trí gần với Trái Đất nhất và bề mặt của nó sẽ phản xạ tối đa ánh sáng Mặt Trời về phía Trái Đất. Sao Thiên Vương sẽ trở nên sáng hơn bất kỳ thời gian nào trong năm.

Đây là thời gian tốt nhất để quan sát hành tinh này. Bởi vì khoảng cách rất xa của nó, Sao Thiên Vương chỉ hiện ra như là một chấm màu lục - lam trong những chiếc kính thiên văn mạnh nhất.

Khi một hành tinh có quỹ đạo bên ngoài quỹ đạo Trái Đất (quỹ đạo xa Mặt Trời hơn) tiến đến vị trí xung đối, thì có nghĩa là hành tinh đó đang tiến đến vị trí đối diện với Mặt Trời thông qua Trái Đất.

Lúc này khoảng cách từ hành tinh đến Trái Đất là ngắn nhất và góc phản xạ ánh sáng Mặt Trời đến Trái Đất bằng 0 độ, nên nhìn từ Trái Đất, hành tinh đó sẽ sáng hơn và kích thước biểu kiến sẽ lớn hơn, thuận lợi cho việc quan sát bằng kính thiên văn.

Bầu trời đêm luôn là một bữa tiệc thiên văn thú vị. Hãy khám phá những điều kỳ diệu từ ngay sân sau nhà bạn.

Author: Hien PHAN
Cựu thành viên CLB Thiên văn học Đà Nẵng - DAC; Nghiên cứu sinh ngành Vật lý thiên văn tại APC Laboratory, Paris Diderot University, Cộng hòa Pháp.


Bài viết xem nhiều