Hướng dẫn quan sát các chòm sao, các vật thể sâu, các hành tinh và các sự kiện thiên văn học của bầu trời đêm tháng 11/2018.

Các pha Mặt Trăng

Ngày 07 tháng 11: Trăng mới

Mặt Trăng sẽ xuất hiện cùng phía với Mặt Trời và sẽ không hiện diện trên bầu trời đêm.

Đây là thời điểm tốt nhất tháng để quan sát các vật thể mờ như các thiên hà hay các cụm sao bởi vì không có sự lấn át của ánh trăng.

Ngày 23 tháng 11: Trăng tròn

Mặt trăng sẽ nằm ở vị trí xung đối đối với Trái Đất và Mặt Trời và sẽ phản xạ tối đa ánh sáng của Mặt Trời khi nhìn từ Trái Đất.

Lần Trăng tròn này còn được các bộ lạc bản địa cổ ở Mỹ gọi là Trăng Hải Ly, bởi đây là thời điểm đặt bẫy hải ly để lấy lông chuẩn bị cho mùa đông băng giá sắp đến, khi mà các đầm lầy và các con sông đã bị đóng băng. Lần trăng tròn này cũng còn được gọi là Trăng Sương Giá và Trăng Của Thợ Săn.

Các hành tinh buổi tối

Sao Thổ

Sao Thổ toả sáng phía trên đường chân trời tây nam khi màn đêm buông xuống. Hành tinh này sẽ dịch chuyển thấp dần vào những ngày sau đó, chuẩn bị rời khỏi bữa tiệc bầu trời đêm.

Trong tháng này, Sao Thổ nằm ở khu vực của chòm sao Cung Thủ (Sagittarius). Vào tối 11/11, Sao Thổ sẽ nằm ngay cạnh Mặt Trăng lưỡi liềm đầu tháng.

Một chiếc kính thiên văn cỡ nhỏ là đủ để nhận ra được vành đai đặc trưng của hành tinh này.

Sao Hoả

Sao Hoả với màu đỏ mọc cao từ đầu buổi tối. Trong tháng này, Sao Hoả dịch chuyển vị trí của nó sang khu vực của chòm sao Bảo Bình (Aquarius).

Một chiếc kính thiên văn mạnh có thể giúp nhận ra một Sao Hoả nhỏ bé màu đỏ, nhưng những đặc trưng bề mặt hành tinh này sẽ rất khó để quan sát.

Vào tối 16/11, hành tinh Đỏ sẽ nằm ở ngay cạnh Mặt Trăng bán nguyệt đầu tháng.

Các chòm sao và các vật thể sâu

Bầu trời đêm tháng Mười Một nổi bật với chòm sao Song Ngư (Pisces), chòm sao Bạch Dương (Aries), và chòm sao Tam Giác (Triangulum).

Chòm sao Song Ngư (Pisces), trong thần thoại cổ đại, là một cặp cá song sinh dính liền nhau. Chúng đại diện cho hai vị thần Hy Lạp đang chạy trốn khỏi quỷ Typhon, một con quái thú thân người với hàng trăm đầu rắn phun lửa. Cả hai đã chạy thoát bằng cách nhảy xuống biển và biến thành loài cá. Họ đã buộc dây lại với nhau bằng dây để không bị lạc khỏi nhau.

Hãy tìm những vòng sao ở cao trên bầu trời phương nam.

Ngay phía đông Song Ngư là chòm sao Bạch Dương (Aries), chú cừu vàng của các vị thần Hy Lạp. Đây là một chòm sao mờ.

Song Ngư và Bạch Dương đều nằm trên đường hoàng đạo, là đường đi của Mặt Trời.

Chòm sao Tam Giác (Triangulum), một chòm sao có hình dáng đơn giản nhất, được nhận diện từ thời cổ đại. Hãy tìm nó ngay bên cạnh Bạch Dương và Song Ngư.

Thiên hà Tam Giác dễ thương nằm trong khu vực này. Nó thuộc cùng cụm thiên hà có chứa Dải Ngân Hà của chúng ta. Còn được biết đến với tên M33, thiên hà này cách chúng ta khoảng 3 triệu năm ánh sáng. Chúng ta có thể nhìn thấy nó trong đêm tối với ống nhòm.

Thiên hà Tiên Nữ cũng là một đối tượng tốt để quan sát trong tháng này. Nằm cách khoảng 2.5 triệu năm ánh sáng, M31 là thiên hà xoắn ốc gần thiên hà Ngân Hà (Milky Way) của chúng ta nhất và là vật thể xa nhất mà bạn có thể nhìn thấy bằng mắt thường.

Các sự kiện thiên văn học

Tháng mười một tự hào có trận mưa sao băng Sư Tử. Mưa sao băng Sư Tử (Leonid) là một trận mưa sao băng trung bình với tần suất 15 sao băng một giờ tại cực đỉnh. Mưa sao băng Sư Tử đặc biệt bởi vì chu kỳ bùng phát cao điểm của nó lặp lại sau mỗi 33 năm khi mà bầu trời xuất hiện đến hàng trăm sao băng mỗi giờ. Lần cao điểm gần nhất đã diễn ra năm 2001. Leonids có nguồn gốc từ tàn dư bụi để lại bởi sao chổi Tempel-Tuttle, được phát hiện năm 1865.

Trận mưa sao băng diễn ra hằng năm từ ngày 06 đến ngày 30 tháng 11. Cực đỉnh năm nay diễn ra vào đêm ngày 17 rạng sáng ngày 18.

Trăng trương huyền tròn dần sẽ lặn sớm sau nửa đêm để lại bầu trời tối thuận lợi cho một buổi quan sát mưa sao băng lúc sáng sớm.

Thời gian quan sát tốt nhất là sau nửa đêm tại khu vực tối, thoáng đãng. Sao băng xuất hiện từ phía chòm sao Sư Tử (Leo), nhưng cũng có thể xuất hiện bất cứ nơi nào trên bầu trời.

Bầu trời đêm luôn là một bữa tiệc thiên văn thú vị. Hãy khám phá điều kỳ diệu từ ngay sân sau nhà bạn.

Tham khảo

Hubbsite: Tonight's Sky: November 2018

Author: Hien PHAN
Cựu thành viên CLB Thiên văn học Đà Nẵng - DAC; Nghiên cứu sinh ngành Vật lý thiên văn tại APC Laboratory, Paris Diderot University, Cộng hòa Pháp.

Bài viết xem nhiều