Hướng dẫn quan sát các chòm sao, các vật thể sâu, các hành tinh, và các sự kiện thiên văn học đáng chú ý trên bầu trời đêm tháng 04/2021.

Các pha Mặt Trăng

Ngày 04/04/2021: Trăng hạ huyền

Mặt Trăng sẽ có hình dạng bán nguyệt và mọc từ sau nửa đêm. Những ngày quanh ngày này là thuận lợi nhất để quan sát Mặt Trăng qua kính thiên văn hay ống nhòm. Các miệng hố trên Mặt Trăng sẽ xuất hiện rõ trên bề mặt của vệ tinh tự nhiên này.

Ngày 12/04/2021: Trăng mới

Mặt Trăng sẽ xuất hiện cùng phía với Mặt Trời và sẽ không hiện diện trên bầu trời đêm. Đây là thời điểm tốt nhất tháng để quan sát các vật thể mờ như các thiên hà hay các cụm sao bởi vì không có sự lấn át của ánh trăng.

Ngày 20/04/2021: Trăng thượng huyền

Mặt Trăng sẽ có hình dạng bán nguyệt và xuất hiện ở thiên đỉnh vào đầu buổi tối, sau đó lặn dần về phía tây. Những ngày quanh ngày này là thuận lợi nhất để quan sát Mặt Trăng qua kính thiên văn hay ống nhòm. Các miệng hố trên Mặt Trăng sẽ xuất hiện rõ trên bề mặt của vệ tinh tự nhiên này.

Ngày 27/04/2021: Trăng tròn, siêu trăng

Mặt Trăng sẽ ở vị trí xung đối và bề mặt của nó sẽ phản xạ tối đa ánh sáng Mặt Trời về phía Trái Đất. Lần trăng tròn này được những bộ lạc bản địa đầu tiên ở Mỹ gọi là Trăng Hồng, bởi vì nó đánh dấu thời điểm xuất hiện của loài cỏ hồng rêu, hoặc loài địa giáp trúc hoang, là một trong những loài hoa mọc sớm nhất vào mùa xuân. Lần trăng tròn này cũng được gọi là siêu trăng khi mà Mặt Trăng sẽ ở vị trí gần cực cận với Trái Đất (< 360000 km) và trông có vẻ lớn hơn và sáng hơn một chút so với lúc trăng tròn bình thường khác. Theo âm lịch Việt Nam, ngày rằm tháng Ba đến sớm hơn thời điểm trăng tròn 1 ngày (nhằm ngày 26 tháng 04 dương lịch).

Các hành tinh buổi tối

Sao Hỏa

Sao Hỏa hiện diện trên bầu trời buổi tối. Trong tháng này, Sao Hỏa sẽ xuất hiện ở khu vực của chòm sao Kim Ngưu, Song Tử. Sao Hỏa còn được gọi tên là hành tinh Đỏ bởi vì bề mặt của hành tinh này có màu đỏ tối. Vì kích thước quá nhỏ bé của mình, các chi tiết bề mặt Sao Hỏa chỉ có thể quan sát được qua những chiếc kính thiên văn mạnh nhất. Hãy tìm kiếm hành tinh này trên bầu trời phía tây ngay sau khi Mặt Trời lặn.

Tối 17 tháng 04: Giao hội của Sao Hỏa với Mặt Trăng. Mặt Trăng và Sao Hỏa sẽ tiến đến gần nhau và cách nhau chỉ 0 độ 14 phút.

Các hành tinh buổi sáng

Sao Mộc

Sao Mộc hiện diện trên bầu trời buổi sáng sớm. Trong tháng này, Sao Mộc sẽ xuất hiện ở khu vực của chòm sao Ma Kết, Bảo Bình. Sao Mộc là hành tinh lớn nhất trong Hệ Mặt Trời. Bốn vệ tinh lớn nhất của hành tinh khí khổng lồ này có thể dễ dàng quan sát được qua một cặp ống nhòm. Bề mặt của Sao Mộc đặc trưng bởi các sọc mây màu nâu tối có thể quan sát được qua kính thiên văn. Hãy tìm kiếm hành tinh này trên bầu trời phía đông ngay trước khi Mặt Trời mọc.

Sao Thổ

Sao Thổ hiện diện trên bầu trời buổi sáng sớm. Trong tháng này, Sao Thổ sẽ xuất hiện ở khu vực của chòm sao Ma Kết. Sao Thổ là một hành tinh khí khổng lồ tuyệt đẹp với vành đai đặc trưng bao quanh. Một chiếc kính thiên văn đủ mạnh sẽ giúp bạn nhận ra vành đai tuyệt đẹp của hành tinh này. Hãy tìm kiếm hành tinh này trên bầu trời phía đông ngay trước khi Mặt Trời mọc.

Các chòm sao và các vật thể sâu

Vào buổi tối muộn, cao trên bầu trời phía bắc là một chú Gấu Lớn, chòm sao Đại Hùng (Ursa Major).

Chòm sao Đại Hùng chứa một nhóm nổi tiếng gồm nhiều ngôi sao ghép lại được gọi là nhóm sao Bắc Đẩu (Big Dipper). Nhóm sao này có hình dạng trông giống như một chiếc gàu sòng lớn có tay cầm. Hai ngôi sao tạo nên mặt trước của chiếc gàu nước còn được gọi là \"những ngôi sao chỉ đường\", bởi vì chúng chỉ hướng đến ngôi sao Polaris, thường được biết đến với tên gọi là sao Bắc Cực (North Star).

Nhóm sao Bắc Đẩu chứa đầy các ngôi sao thú vị và các vật thể sâu trên bầu trời. Hai ngôi sao Mizar và Alcor tạo nên một hệ sao đôi có thể nhìn thấy được mà không cần kính thiên văn. Ở thời cổ đại, khi mà Mizar và Alcor thậm chí còn gần nhau hơn nữa, chúng thường được sử dụng để kiểm tra thị lực.

M81 và M82 là một cặp thiên hà tráng lệ, đáng chú ý của bầu trời đêm phương bắc.

M82 có hình dạng bất thường, được cho là kết quả bởi một vụ va chạm với thiên hà láng giềng lớn hơn, M81.

Chuyển sang phía nam, chúng ta có thể nhìn thấy chòm sao Sư Tử (Leo), báo hiệu cho mùa xuân đang đến. Trong thần thoại Hy Lạp, Sư Tử là con thú dữ to lớn bị giết bởi Hercules.

Ngôi sao Denebola, trong tiếng Ả Rập có nghĩa là \"chiếc đuôi\", nằm chính xác ở phần đuôi của chòm sao Sư Tử.

Ngôi sao sáng Regulus là \"trái tim\" của Sư Tử.

Sư Tử có một số thiên hà trong \"bụng\" của mình. M65, M66 và NGC 3628, tạo nên \"Bộ ba của Sư Tử\" (Leo Triplet), một nhóm các thiên hà kì thú dễ dàng quan sát thấy qua kính thiên văn.

Gần đó là một nhóm thiên hà khác, gồm có M95 và M96 đều là những thiên hà xoắn ốc lớn.

Các sự kiện thiên văn học

Ngày 22-23/04: Mưa sao băng Thiên Cầm (Lyrids).

Mưa sao băng Thiên Cầm (Lyrid) là một trận mưa sao băng trung bình, với tần suất khoảng 20 sao băng một giờ tại cực đỉnh. Các sao băng hình thành từ các hạt bụi để lại bởi sao chổi C/1861 G1 Thatcher, được phát hiện năm 1861. Thiên Cầm đôi khi có những ngôi rất sáng với vệt đuôi dài xuất hiện trong vài giây. Các sao băng Thiên Cầm thường xuất hiện hằng năm từ 16 - 25 tháng 4. Cực điểm năm nay của Thiên Cầm rơi vào đêm 22, rạng sáng 23 tháng 04. Mặt Trăng thượng huyền sẽ lặn sớm sau nửa đêm để lại bầu trời tối thuận lợi cho một buổi quan sát mưa sao băng. Thời gian quan sát tốt nhất là sau nửa đêm tại khu vực tối, thoáng đãng. Các sao băng sẽ bắt nguồn từ chòm sao Lyra (Thiên Cầm), nhưng cũng có thể xuất hiện bất cứ đâu trên bầu trời.

Bầu trời đêm luôn là một bữa tiệc thiên văn kỳ thú. Hãy khám phá những điều kỳ diệu từ ngay sân sau nhà bạn.

Truy cập website vatlythienvan.com để tìm hiểu thêm nhiều điều bổ ích.
VẬT LÝ THIÊN VĂN - Chia sẻ niềm đam mê!

Người đăng: Hien PHAN
Cựu thành viên CLB Thiên văn học Đà Nẵng - DAC; nghiên cứu viên tại khoa Vũ trụ và Ứng dụng, trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội - USTH (Đại học Việt Pháp).


Bài viết xem nhiều