Đối với những bạn bước đầu làm quen với bầu trời, thì các ứng dụng mô phỏng bầu trời sao trên điện thoại thông minh là vô cùng hữu ích. Tuy nhiên trong nhiều trường hợp, không phải ai cũng chuẩn bị sẵn điện thoại thông minh với ứng dụng thích hợp. Khi đó, một tấm bản đồ sao là vô cùng hữu ích cho việc nhận biết vị trí các ngôi sao, chòm sao và các hành tinh.

Để có được bản in các tấm bản đồ sao này, bạn cần phải chuẩn bị từ trước khi buổi quan sát bầu trời cùng bạn bè diễn ra. Trước hết bạn tải phần mềm Stellarium về máy tính, tiến hành cài đặt và chạy chương trình. Địa chỉ tải Stellarium: http://stellarium.org.

Ở giao diện chính của Stellarium, bạn kích vào biểu tượng Location hoặc nhấn F6 để cài đặt vị trí quan sát.

Tại cửa sổ quan sát, bạn nhập vào ô Search "vietnam" hoặc tên các tỉnh thành để tìm các địa điểm ở Việt Nam, ở hình dưới đây là ví dụ chọn địa điểm ở Hà Nội:

Để thuận tiện hơn, bạn nên tùy chỉnh lại một số thông số của phần mềm này, đặc biệt là chọn ngôn ngữ Tiếng Việt, các bạn nhấn F2 hoặc vào biểu tượng Configuration Window. Nếu không muốn dùng tiếng Việt thì bạn có thể giữ nguyên tiếng Anh theo mặc định:

Sau đó các bạn chuyển qua tab Tools để tùy chọn lưu hình ảnh. Tại đây, các bạn chọn thư mục lưu ảnh từ Stellarium và tick vào ô Invert Colors. Mục đích chọn Invert Colors là để đảo màu sắc sáng - tối, khi in ấn sẽ đỡ tốn mực và cũng dễ nhìn hơn:

Bước tiếp theo, chọn thời điểm quan sát theo ý muốn, kích chuột vào các biểu tượng như hình dưới (ví dụ chọn mốc thời gian ngày 29/11/2017vào lúc khoảng 10 giờ đêm):

Để có được một tấm bản đồ sao với đường nối và tên các chòm sao, các bạn cần bật hiển thị bằng cách nhấn các phím lần lượt C (đường nối sao), V (tên chòm sao), hoặc nhấn vào các biểu tượng trên thanh nằm ngang bên dưới màn hình:

Như vậy bước chuẩn bị đã xong. Bây giờ các bạn dùng chuột trái kéo màn hình đến vị trí các chòm sao cần quan sát, dùng cuộn chuột để chỉnh độ xa gần (zoom) hợp lý. Sau đó nhấn tổ hợp phím Ctrl+S để lưu khung hình hiện tại vào thư mục mặc định đã chọn. Kết quả như hình dưới. Bạn có thể in hình này ra giấy để phục vụ cho công việc quan sát và có thể photo ra thành nhiều bản để chia sẻ cùng bạn bè, những người không dùng điện thoại thông minh hoặc không cài phần mềm ngắm sao trên di động.

Như vậy là bạn đã có một tấm bản đồ sao đơn giản và dễ làm. Chúc các bạn có những buổi quan sát vui vẻ và lý thú.

Author: Hien PHAN
Nguyên chủ nhiệm CLB Thiên văn Bách khoa - PAC (nay là CLB Thiên văn học Đà Nẵng - DAC); Nghiên cứu sinh ngành Vật lý thiên văn tại APC Laboratory, Paris Diderot University, Cộng hòa Pháp.